Linux da hamma narsalar fayldan tashkil topganini o'tgan maqolamda yozgan edim. Bunisida esa ularni qanday qilib boshqarish, ularga kerakli rollar berishni ko'rib chiqamiz.

1. Tasavvur qilaylik: Uy va kalitlar 🏠🔑

Faraz qilaylik, sizning uyingiz bor va u eshik bilan yopilgan. Uyga kirish uchun sizda 3 ta asosiy qoidalar bor:

  • O‘qish (r) – Bu uyning derazalaridan ichkariga qarashga o‘xshaydi. Siz nimalar borligini ko‘rishingiz mumkin, lekin ularni o‘zgartira olmaysiz.
  • Yozish (w) – Bu uy ichidagi narsalarni tartibga keltirish yoki o‘zgartirish huquqi. Siz mebellarni ko‘chirishingiz yoki yangi narsalar qo‘shishingiz mumkin.
  • Ishga tushirish (x) – Bu eshikni ochish va uyga kirish huquqi. Agar sizda bu huquq bo‘lmasa, hatto ichkarida nima borligini bilsangiz ham kira olmaysiz.

2. Kimlarga ruxsat beriladi? 👥

Har bir fayl yoki papkaning 3 xil egasi bo‘ladi:

  • Ega (Owner) – Bu uy egasi. U istagan narsani qila oladi.
  • Guruh (Group) – Bu egasi bilan bir xil ish qiladigan do‘stlari yoki oilasi.
  • Boshqalar (Others) – Bu uy egasi va uning do‘stlari bo‘lmagan har qanday odam.

3. Fayl ruxsatlarini ko‘rish 🧐

Agar terminalda quyidagi buyruqni yozsak:

ls -l

Natijada shunday yozuvlar chiqadi:

-rw-r--r--  1 user user  1234 Jan 1 10:00 fayl.txt

Bu nimani anglatadi?

  • -rw-r--r-- – Faylning ruxsatlari
    • rwx (egasi uchun: rw- → o‘qish va yozish mumkin, lekin ishga tushira olmaydi)
    • r-- (guruh uchun: r-- → faqat o‘qish mumkin)
    • r-- (boshqalar uchun: r-- → faqat o‘qish mumkin)

4. Fayl ruxsatlarini o‘zgartirish 🔧

Agar siz ruxsatlarni o‘zgartirmoqchi bo‘lsangiz, chmod buyrug‘idan foydalanasiz. Masalan:

chmod 755 fayl.txt

Bu quyidagiga teng:

  • Egasi (Owner): rwx (hamma narsani qila oladi)
  • Guruh (Group): r-x (faqat o‘qish va ishga tushirish mumkin)
  • Boshqalar (Others): r-x (faqat o‘qish va ishga tushirish mumkin)

5. Misol bilan mustahkamlash 🎭

Tasavvur qiling, siz kinoteatr egasisiz:

  • Siz (Ega) – Kinoteatrga kirib, filmlarni o‘zgartira olasiz (rwx).
  • Do‘stlaringiz (Guruh) – Ular faqat filmni tomosha qilishi va chiqib ketishi mumkin (r-x).
  • Notanish odamlar (Boshqalar) – Ular faqat filmlarni ko‘rishi mumkin, lekin hech narsani o‘zgartira olmaydi (r--).


Foydalanilgan adabiyotlar:

Digitalocean.com
Medium.com
ChatGPT.com